Consensus Partium

Alessandro Bosetti en David Christoffel herscheppen de versleer. Samen schrijven ze een oratorium voor drie vrouwenstemmen, drie koperblazers, twee radiostemmen en elektronica. De stemmen spelen met de tekst, geluid, zang en muziek resoneren doorheen Consensus Partium.

Zowel Alessandro Bosetti en David Christoffel zoeken in hun artistieke praktijk naar het evenwicht tussen muzikale compositie, radiofonische creatie en poëzie. Consensus Partium is een oratorium gecomponeerd op metrische versvoeten en bestaat uit verschillende stukken voor drie vrouwenstemmen, drie koperblazers, twee radiostemmen en elektronica. De wisselwerking die ontstaat tussen woord en muziek is eerder een soort ‘frictie’ dan een dialoog.

Trio CéCLIC van Valérie Philippin is één van de weinige vocale ensembles die zich op het terrein van de klankpoëzie waagt. Het trio slaat de handen in elkaar met Bosetti en Christoffel voor Ars Musica’s Next Opera Days 2023. De zangelementen in Consensus Partium gaan van solo’s en duetten tot ruimtelijke polyfonieën en elektroakoestische homilieën. Ze spelen met de effecten van extreme nabijheid en lange afstanden, wat doet denken een radio-uitzending en de ruimte van Les Brigittines.

De titel van het werk verwijst naar de regel van de renaissancearchitect Leon Battista Alberti: Consensus Partium, of de schoonheid in het perfecte evenwicht tussen het geheel en zijn gemene delen. Hoewel dit model architecten, musici en schilders doorheen de geschiedenis heeft geïnspireerd, is het niet van toepassing in dit werk. David Christoffel en Alessandro Bosetti schrijven elk stuk namelijk afzonderlijk, met een soepele opeenvolging tussen de verschillende delen.

Interview met Alessandro Bosetti en David Christoffel

Consensus Partium van Alessandro Bosetti en David Christoffel bijt de spits van Next Opera Days af. Deze gesproken opera neemt de luisteraar mee op een bijzondere reis tussen muziek en woord, nu eens in evenwicht, dan weer in wrijving. Het werk is geschreven voor drie zangeressen en een radio- en verhaalapparaat. De opera verhaalt de zoektocht van renaissance-architect Leon Battista Alberti naar de juiste verhoudingen en het uitschrijven van de bijhorende regels.

Kunnen jullie ons iets vertellen over de magische en architecturale proporties (Consensus Partium) die zijn vastgelegd door de renaissance-architect Leon Battista Alberti? En vooral over hoe deze naar muziek kunnen worden vertaald?

- Zoals John Cage de kansspelen uit het goddelijke traktaat van Yi-King gebruikte, inspireerden wij ons ongeveer op dezelfde manier op de getallen van de gulden snede (1,618033988) als duurtijd of ‘maat’ in de verschillende onderdelen van Consensus Partium. Het hielp ons om ons los te maken van een zeker stramien van de vorm en te vertrouwen in de ‘draagkracht’ [LD1] ervan. Zo konden we ons beter concentreren op de speelruimte die elke duur, of elke sequentie, ons gaf. De zoektocht naar een 'Consensus Partium', of het evenwicht tussen de verschillende componenten, is ook de 'modus operandi' van onze samenwerking. We mengen en introduceren veel verschillende bronnen: het gesproken woord in tegenstelling tot de muziek, de hypernabijheid van radio en de verre galm van fysieke plaatsen, Davids esthetiek en die van Alessandro... Al in de renaissance werd duidelijk dat een evenwicht niet alleen een kwestie van symmetrie is, de balans was namelijk tegelijkertijd complex, kwetsbaar en 'opgehangen' aan verrassende wiskundige reeksen.

Het instrumentarium van Consensus Partium is ongewoon: drie stemmen, drie koperblazers en een radio- en verhaalapparaat. Hoe kwamen jullie hierop?

- Een eerste idee leidde ons naar deze verdeling. Eerst wilden we de paradox van een veelvoud van ruimtes in één ruimte creëren, met geluidsbronnen op verschillende plekken, verplaatsingen door die ruimte(s) en naast elkaar geplaatste blokken. Italiaanse componisten Andrea en Giovanni Gabrieli experimenteerden hier als eersten mee in de 16e eeuw in de San Marco Basiliek in Venetië, waarvoor ze cori battenti (concertante koren) en koperinstrumenten inzetten. Vandaar kwam het idee van twee trio's - van stemmen en koperblazers - en ze door de ruimte te laten wandelen. Maar dankzij - of ondanks - de akoestiek van de Église Saint-Eustache, waar Consensus Partium in 2020 in première ging, was die ruimtelijke paradox van radio al aanwezig. Zowel dichtbij als veraf legt het apparaat die heterogene geluidssferen over elkaar heen. Dit bracht ons op het idee om droge, intieme radioruimten in te bedden in een akoestiek die, net als die van de Église Saint-Eustache, volledig contrasteert met de nagalm en de grote volumes van de kerk.

Jullie Oratorium, radio-opera of gesproken opera, zoals uitgevoerd door het trio Déclic - die zowel de klankpoëzie als de gezongen stem bespeelt - belicht de stem, het woord en het taalspel als een vorm van soms verbale serialiteit. Wat is het evenwicht en de spanning tussen het woord, zijn oneindig mogelijke poëtische betekenissen en de klank of het klankmateriaal met zijn intrinsieke textuur?

- Elke sequentie in Consensus Partium speelt met deze relatie tussen het woord en zijn klanken en het samenspel van mogelijkheden. Daarom gebeurt er ook zo veel: de poëtische oneindigheid hapert, de textuur wordt zichtbaar, de taal wil niet alleen maar spelen... Consensus Partium is een samenraapsel van fragmenten, die een vluchtig paleis van het geheugen bouwen waar tegenstellingen en onverenigbare getallen voortdurend met elkaar geconfronteerd worden en zich vermengen.

Meer in het algemeen, met betrekking tot Next Opera Days, dat nadenkt over nieuwe operavormen: hoe zien jullie de toekomst en de toekomstige operavormen tegemoet in de muziek van vandaag? En, in het verlengde daarvan, lijkt de relatie tussen radio en muziek jullie een toekomstig pad voor een nieuwe opera?

- De opkomst van de radio zo’n honderd jaar geleden viel samen met een omwenteling in de geschiedenis van de opera: die werd minder en minder verhalend, en daarmee verdween ook het lyrische aspect. Sindsdien moet alles dus worden heropgebouwd. Consensus Partium biedt een manier aan om weer van vooraf aan te beginnen door in haar hedendaagse akoestische verwijzingen terug te gaan naar de oorsprong van opera in het Italië van de renaissance. In zekere zin is het ook een programma voor de wederopbouw van het operagenre, vooral omdat het zich opwerpt als een herinnering, van toen retoriek en muziek nog niet gescheiden werden in de vrije kunsten.